Hầu hết chúng ta sẽ không bao giờ nói với một người bạn tốt những điều mình thường nói với bản thân trong những khoảnh khắc im lặng. Chúng ta an ủi người khác bằng sự ấm áp và thấu hiểu — nhưng lại đối xử với chính mình bằng những lời chỉ trích, cảm giác xấu hổ và đòi hỏi phải làm tốt hơn. Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn đối xử với bản thân bằng cùng một sự quan tâm như bạn dành cho những người mình yêu thương? Đó chính là câu hỏi nằm ở trung tâm của việc tự thương yêu bản thân.
Tự thương yêu bản thân thực sự là gì?
Tự thương yêu bản thân không giống với việc tự thương hại hay tìm cách biện hộ cho mình. Nó cũng không phải là một hình thức ích kỷ hay chỉ nghĩ về bản thân. Nhà tâm lý học Kristin Neff, một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về lĩnh vực này, mô tả tự thương yêu bản thân gồm ba yếu tố: đối xử tử tế với chính mình, nhận ra rằng đau khổ và sai lầm là một phần của việc làm người, và có một sự chú ý có ý thức, không phán xét về cảm xúc của mình.
Nghe có vẻ đơn giản. Nhưng trên thực tế thì hoàn toàn không phải vậy. Đối với nhiều người trong chúng ta, giọng nói bên trong thường gay gắt, thiếu kiên nhẫn và không khoan dung — và chúng ta thực sự tin rằng nó đang giúp ích cho mình. Rằng việc tự phê bình sẽ giúp chúng ta tỉnh táo và có động lực. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy điều ngược lại: việc tự phê bình quá mức có liên quan đến lo âu, trầm cảm và khả năng chống chọi thấp hơn. Ngược lại, tự thương yêu bản thân lại gắn liền với sự ổn định cảm xúc lớn hơn và khả năng phục hồi tốt hơn sau những khó khăn.
Tại sao lại khó đến thế?
Một trong những lý do khiến việc tự thương yêu bản thân có vẻ xa lạ là nhiều người trong chúng ta đã học được rằng mình phải xứng đáng mới được quan tâm. Rằng chúng ta phải thành công điều gì đó, đạt được mục tiêu nào đó, phải "đủ tốt" — trước khi được phép nghỉ ngơi. Niềm tin này ăn sâu vào tiềm thức, thường được hình thành từ thời thơ ấu, và nó điều khiển chúng ta nhiều hơn những gì ta nghĩ.
Cũng có một khía cạnh văn hóa nữa. Ở nhiều xã hội, bao gồm cả Việt Nam, có truyền thống mạnh mẽ về việc không than phiền, không làm quá trớn về bản thân và phải tự lực cánh sinh. Việc đối xử với bản thân bằng sự cởi mở và quan tâm có thể khiến ta cảm thấy như đang vi phạm những quy tắc ngầm này — như điều gì đó yếu đuối hay sai trái.
Và rồi còn có những nỗi sợ hãi sâu kín khác. Sợ rằng nếu chúng ta đối xử tử tế với bản thân, chúng ta sẽ trở nên lười biếng, mất động lực. Sợ rằng chúng ta sẽ ngừng cố gắng. Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác — khi chúng ta học cách yêu thương bản thân, chúng ta thực sự có thêm năng lượng và động lực để phát triển.
Nếu bạn đang muốn tìm hiểu thêm về cách áp dụng tự thương yêu bản thân vào cuộc sống hàng ngày, AIA - trợ lý AI cá nhân có thể đồng hành cùng bạn trong hành trình khám phá và phát triển bản thân một cách nhẹ nhàng và hiệu quả.
AIA knows these theories and can help you understand them in your own situation.
Open AIA →